Foto: internet
Dövlət Statistika Komitəsinin məlumatına görə, 2026-cı ilin iyun ayında istehlak qiymətləri illik müqayisədə 5,8% artıb. Bu, qiymət artımının Azərbaycan Mərkəzi Bankının (AMB) hədəf intervalının yuxarı həddinə yaxınlaşdığını göstərir. Mayda 5,6% olan illik inflyasiya bir ay ərzində 0,2 faiz bəndi artıb və 6%-lik yuxarı həddə cəmi 0,2 faiz bəndi qalıb.
Rəqəmlərin strukturu göstərir ki, inflyasiya təzyiqi iqtisadiyyatın bütün sahələrində eyni deyil. İllik ümumi inflyasiya 5,8% olduğu halda, qida məhsullarının qiymətləri 7%, alkoqollu içkilər 7,5%, tütün məmulatları isə 9,5% bahalaşıb. Qeyri-qida məhsullarında illik qiymət artımı 3,8%, ödənişli xidmətlərdə isə 5,6% olub.
Bu fərq xüsusilə əhalinin aşağıgəlirli təbəqələri üçün əhəmiyyətlidir. Gəlirinin daha böyük hissəsini ərzağa xərcləyən ailələrin üzləşdiyi faktiki qiymət təzyiqi orta statistik 5,8%-lik inflyasiyadan daha yüksək ola bilər.
Bununla yanaşı, iyunun nəticələrində inflyasiya təzyiqinin zəiflədiyini göstərən mühüm bir siqnal da var. İstehlak qiymətləri may ayı ilə müqayisədə 0,3% azalıb. Başqa sözlə, qiymətlər bir ay ərzində aşağı düşsə də, ötən ilin iyun ayı ilə müqayisədə hələ də 5,8% yüksəkdir.
Aylıq deflyasiya böyük ehtimalla mövsümi amillərlə, xüsusilə bəzi kənd təsərrüfatı və ərzaq məhsullarının ucuzlaşması ilə bağlıdır. Buna görə də bir aylıq 0,3%-lik azalma hələ davamlı dezinflyasiya prosesinin başladığını deməyə kifayət etmir.
Üstəlik, mayda da qida məhsullarının qiymətləri aylıq müqayisədə 0,1% azalmışdı, amma ümumi illik inflyasiya 5,6%-ə yüksəlmişdi. Bu baxımdan iyul və sonrakı aylarda qiymətlərin dinamikası daha mühüm olacaq.
Digər diqqətçəkən məqam Mərkəzi Bankın öz inflyasiya proqnozlarını yüksəltməsidir. AMB 2026-cı il üzrə inflyasiya proqnozunu fevraldakı 5,5%-dən mayda 5,9%-ə, 2027-ci il üzrə proqnozu isə 4%-dən 4,5%-ə qaldırıb. Proqnozların pisləşməsi xarici mənşəli inflyasiya təzyiqlərinin güclənməsi ilə izah olunur.
Beləliklə, faktiki inflyasiya artıq Mərkəzi Bankın 2026-cı il üçün 5,9%-lik proqnozuna və 6%-lik hədəf həddinə çox yaxındır. Bu isə requlyatorun pul siyasətini yumşaltmaq imkanlarını məhdudlaşdırır.
Hazırda uçot dərəcəsi 6,5%, faiz dəhlizinin aşağı həddi 5,5%, yuxarı həddi isə 7,5%-dir. Mərkəzi Bank fevralın 5-dən sonra faizləri dəyişməyərək gözləmə mövqeyini qoruyub.
Hazırkı statistikaya nəzərən iyulun 31-də keçiriləcək iclasda uçot dərəcəsinin azaldılması üçün arqumentlər zəif görünür. Ən real ssenari faiz dərəcəsinin 6,5%-də saxlanılmasıdır.
Faiz artımı üçün isə daha güclü siqnallar tələb oluna bilər. İllik inflyasiyanın 6%-i keçməsi, bu yüksəlişin bir neçə ay davam etməsi və aylıq qiymət artımının yenidən sürətlənməsi Mərkəzi Bankı pul siyasətini sərtləşdirməyə yaxınlaşdıra bilər.
Amma 6%-lik həddin aşılması avtomatik olaraq uçot dərəcəsinin artırılması demək deyil. Mərkəzi Bank üçün inflyasiyanın hansı səbəbdən yüksəlməsi də vacibdir. Əgər bahalaşma əsasən mövsümi və ya xaricdən idxal olunan amillərlə bağlıdırsa və müvəqqəti xarakter daşıyırsa, requlyator faizləri dəyişmədən gözləyə bilər. Lakin qiymət artımı daha geniş mal və xidmət qruplarına yayılarsa, inflyasiya gözləntiləri yüksələrsə və təzyiq davamlı xarakter alarsa, sərtləşdirmə ehtimalı artacaq.
İyun göstəriciləri ümumən inflyasiyanın nəzarətdən çıxmadığını gıstərir. Amma risklər artır: illik inflyasiya hədəfin yuxarı sərhədinə yaxınlaşıb, Mərkəzi Bank proqnozlarını yüksəldib və ən yüksək qiymət artımı əhalinin gündəlik xərclərində mühüm yer tutan qida məhsullarında müşahidə olunur.
Əsas müsbət siqnal aylıq 0,3%-lik deflyasiyadır. Əsas risk isə bu azalmanın mövsümi və müvəqqəti olmasıdır. Buna görə də iyulun 31-də Mərkəzi Bankın faiz artımından daha çox, indiki 6,5%-lik uçot dərəcəsini saxlaması ehtimalı yüksək görünür. Amma növbəti aylarda illik inflyasiya 6%-i keçərsə və aylıq qiymət artımı yenidən sürətlənərsə, pul siyasətinin sərtləşdirilməsi gündəmə daha ciddi şəkildə gələ bilər.
“Politfm”
