Foto: internet
Dövlət Statistika Komitəsinin məlumatına görə, Azərbaycan iqtisadiyyatı 2026-cı ilin ilk beş ayında illik müqayisədə 0.0% olmaqla dəyişməz qalıb. Neft-qaz sektoru illik müqayisədə 0.1 faiz kiçilib, qeyri neft-qaz sektoru isə 0.4% artıb. Amma bu artım neft sektorundakı azalmanı kompensasiya edə bilməyib.
Ekspertlər ÜDM-in illik artımının 0%-ə düşməsini (və ya mənfiyə doğru meyllənməsini) iqtisadiyyat üçün kifayət qədər ciddi və “həyəcan təbili” sayıla biləcək bir siqnal hesab edirlər. Bu, iqtisadi dildə stasiya (durğunluq) və ya potensial resessiyanın (tənəzzülün) astanası kimi şərh edilir.
Bu vəziyyət bir neçə əsas faktorla izah edilir.
– Azərbaycan iqtisadiyyatı hələ də böyük ölçüdə karbohidrogen resurslarından asılıdır.
Qlobal bazarda neftin qiyməti yüksək olsa belə, ölkədə neft hasilatı təbii olaraq azalırsa (məsələn, yaşlı yataqlarda hasilatın aşağı düşməsi nəticəsində), bu, ÜDM-in artım tempini aşağı çəkir. Qaz hasilatındakı artım bəzən neftdəki itkini kompensasiya edə bilmir.
– Dövlətin diversifikasiya (şaxələndirmə) siyasətinə rəğmən, qeyri-neft sektoru (tikinti, kənd təsərrüfatı, turizm, xidmət) neft sektorundakı geriləməni ört-basdır edəcək qədər böyük deyil. Qeyri-neft sektorunda artım templəri zəifləyəndə və ya daxili istehlak azalanda ümumi ÜDM sıfıra doğru yuvarlanır.
– Ötən dövrlərdəki inflyasiya dalğası istehlakçıların və bizneslərin alıcılıq qabiliyyətinə təsir edib. Camaat və şirkətlər xərcləmələri azaldıb qənaət rejiminə keçəndə daxili bazar daralır, bu da iqtisadi aktivliyi və təbii ki, ÜDM-i də “dondurur”.
– Mərkəzi Bankın inflyasiyanı cilovlamaq üçün faiz dərəcələrini yüksək saxlaması (və ya kreditləşməni sərtləşdirməsi) inflyasiyanı aşağı salsa da, digər tərəfdən bizneslərin ucuz kreditə çıxışını məhdudlaşdırır. Bu isə investisiyaların və iqtisadi artımın ləngiməsiylə nəticələnir.
0% artım iqtisadiyyatın yerində sayması deməkdir. Əgər əhalinin sayı artırsa, adambaşına düşən ÜDM azalmış olur, rifah səviyyəsi aşağı enir.
Ekspertlər hesab edir ki, dövlət belə vəziyyətdə qeyri-neft sektoruna stimullaşdırıcı paketlər (vergi güzəştləri, ucuz kreditlər) tətbiq etməli və struktur islahatlar sürətləndirilməlidir.
Qeyd edək ki, Dünya Bankı 2026-cı ildə Azərbaycanda ÜDM-in 2%, 2027-ci ildə isə 1,8% artacağını bildirib. Qurumun proqnozlarına görə, 2026 və 2027-ci illərdə Cənubi Qafqaz dövlətlərinin ÜDM-nin ümumi artımı hər il 3,4 %-ə çatacaq.
“Politfm”
