Foto: internet
“TikTok”un sahibi, “ByteDance” şirkətinin qurucusu Çjan İmin ilk dəfə Asiyanın ən varlı adamı olub. “Bloomberg”-in 16 sentyabr tarixli hesablamasına görə, onun sərvəti 105,5 milyard dollara çatıb. Çjan bu göstərici ilə sərvəti 104,8 milyard dollar qiymətləndirilən hindistanlı iş adamı Qautam Adanini geridə qoyub.
Aradakı fərq cəmi 700 milyon dollardır. Milyarderlər indeksindəki göstəricilər sahibkarların səhmlərinin və şirkətlərdəki paylarının dəyərinə əsasən hər gün yenilənir. Buna görə də sıralama qısa müddətdə yenidən dəyişə bilər.
“Bloomberg” Çjan İminin sərvətini 2019-cu ilin martında izləməyə başlayanda onun 13 milyard dolları vardı. Yeddi il yarım ərzində bu məbləğ 92,5 milyard dollar artaraq səkkiz dəfədən çox böyüyüb.
Bir ayda 12 milyard dollarlıq artım
Çjan İmin “ByteDance”-in təxminən 21 faizinə sahibdir. Şirkət birjada satılmadığına görə onun sərvətini hesablamaq açıq səhmdar cəmiyyətlərinin sahibləri ilə müqayisədə daha çətindir.
“Bloomberg” son hesablamasında “BlackRock”, “Fidelity” və “T. Rowe Price” investisiya şirkətlərinin “ByteDance” üçün müəyyənləşdirdiyi yeni qiymətlərdən istifadə edib. Nəticədə Çjanın sərvəti sentyabrın əvvəlindən 12 milyard dollardan çox artıb.
İndeks şirkətin üzləşdiyi siyasi və hüquqi riskləri də nəzərə alaraq “ByteDance”ın hesablanan dəyərindən 10 faiz çıxır. Buna baxmayaraq, Çjan Asiyanın ən varlı şəxsi olmaq üçün lazım olan həddi keçib.
Bu rəqəmlər Çjanın bank hesabındakı pulu deyil, onun sahib olduğu şirkət payının hesablanan dəyərini göstərir. “ByteDance”-ın qiyməti dəyişərsə, milyarderin sərvəti də buna uyğun artacaq və ya azalacaq.
ABŞ ilə konflikt şirkətin böyüməsini dayandırmadı
Çjan İmin “TikTok”un ABŞ-də qadağan olunmaq təhlükəsi ilə üzləşdiyi illərdə də “ByteDance”-ın süni intellekt sahəsinə yatırımlarını davam etdirib. ABŞ Konqresi “TikTok”-un Çinlə əlaqələrini milli təhlükəsizlik üçün risk sayırdı. Uzun sürən siyasi və hüquqi qarşıdurma tətbiqin ölkədə fəaliyyətini dayandırması təhlükəsi yaratmışdı.
Bu böhran “ByteDance”-ın inkişafını dayandırmadı. “TikTok” dünya miqyasında böyüməyə davam etdi, onun Çin bazarı üçün hazırlanmış “Douyin” tətbiqi isə yüz milyonlarla istifadəçi topladı.
Şirkət eyni zamanda məşhur Doubao çatbotunu və mətn əsasında video hazırlayan Seedance modelini yaratdı. Süni intellekt məhsulları artıq “ByteDance”-ın “TikTok” və “Douyin”-dən sonrakı əsas inkişaf istiqaməti sayılır.
“Omdia” araşdırma şirkətinin baş analitiki Lyan Cye Su bildirir ki, Çjan İmin düzgün vaxtda mühüm qərarlar verib: seçdiyi yoldan dönməyib və süni intellektə yatırımı ardıcıl şəkildə artırıb.
“ByteDance”-ın başqa bir üstünlüyü “TikTok” və “Douyin” vasitəsilə topladığı böyük həcmdə məlumatdır. Bu məlumatlardan hansı miqyasda istifadə edildiyi açıqlanmasa da, şirkətin sosial media platformalarındakı məzmundan süni intellekt modellərinin hazırlanmasında yararlanmaq imkanı var.
Lakin Çinin süni intellekt bazarında rəqabət son dərəcə sərtdir. “Alibaba”, “Tencent”, “Baidu”, “DeepSeek” və çoxsaylı yeni şirkətlər eyni bazar uğrunda mübarizə aparırlar. Analitiklər “ByteDance”-ın ən böyük inkişaf imkanının, eyni zamanda ən ciddi riskinin bu sahədə olduğunu düşünürlər.
Adani niyə birinciliyi əldən verdi?
Çjan İminin birinci yerə çıxması yalnız onun sərvətinin artması ilə bağlı deyil. Qautam Adaninin sərvəti iyunda 120 milyard dollara çatmışdı, lakin sonrakı aylarda onun şirkətlərinin səhmləri ucuzlaşıb.
Buna MSCI indekslərində aparılan dəyişikliklər, neftin bahalaşması, istiqraz gəlirlərinin artması və fond bazarındakı ümumi satışlar təsir edib. Nəticədə Adaninin sərvəti 104,8 milyard dollara düşüb.
Beləliklə, Asiyanın ən varlı adamı statusu ənənəvi enerji, liman və infrastruktur sahələrində çalışan hindistanlı sahibkardan Çin texnologiya sektorunun nümayəndəsinə keçib. Bu dəyişiklik süni intellektin investorların şirkətlərə verdiyi qiymətə necə təsir etdiyini də göstərir.
Süni intellekt Maykl Dellin də sərvətini böyüdüb
Süni intellektə tələbatdan qazanan milyarderlər arasında “Dell Technologies”-in qurucusu Maykl Dell də var. “Fortune”-un sentyabrın 14-də istinad etdiyi “Bloomberg” hesablamasına görə, onun sərvəti bir ildə təxminən 122 milyard dollar artaraq 262 milyard dollara çatmışdı.
Bu artımın əsas səbəblərindən biri süni intellekt sistemlərinin işləməsi üçün lazım olan serverlərə tələbatdır.
“Dell Technologies”-in 2026-cı maliyyə ilinin birinci rübündəki ümumi gəliri əvvəlki ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 88 faiz artaraq 43,8 milyard dollara çatıb. Bir səhmə düşən xalis mənfəət 282 faiz, düzəliş edilmiş mənfəət isə 214 faiz artıb.
Ən böyük artım süni intellekt üçün hazırlanmış serverlərin satışında qeydə alınıb. Bu məhsullardan əldə edilən gəlir 757 faiz artaraq 16,1 milyard dollara çatıb. Şirkət həmin rübdə 24,4 milyard dollarlıq yeni süni intellekt serveri sifarişi alıb.
“Gemini 3” modeli Larri Peycin sərvətinə necə təsir etdi?
“Google-”un həmtəsisçisi Larri Peycin sərvətinin artmasında da süni intellekt mühüm rol oynayıb. “Google” özünün “Gemini 3” modelini 18 noyabr 2025-ci ildə təqdim edib. Yeni modelin analitiklərdən müsbət rəy alması “Alphabet” səhmlərini 3 faiz bahalaşdırıb. Bunun nəticəsində Larri Peycin sərvəti bir gündə 6 milyard dollar artaraq 252 milyard dollara çatıb və o, Ceff Bezosu geridə qoyub.
“Fortune”-un 17 sentyabr 2026-cı il tarixli məqaləsində Peycin sərvəti 293 milyard dollar göstərilir. “Bloomberg”-in həmin hesablamasına əsasən, o, dünyanın ikinci ən varlı adamı olub.
Çjan İmin, Maykl Dell və Larri Peycin sərvətlərindəki artım eyni dəyişiklikdən xəbər verir: investorlar artıq şirkətləri təkcə indiki gəlirlərinə görə qiymətləndirmirlər. Onların süni intellekt bazarında gələcəkdə qazana biləcəyi mövqe də şirkət paylarının qiymətinə təsir göstərir.
Çjan İminin sərvətini səkkiz dəfə artıran əsas amil “TikTok” və “Douyin”-in qlobal uğurudur. Süni intellekt isə “ByteDance”-ın növbəti böyük gəlir mənbəyinə çevrilə biləcəyi gözləntisini gücləndirərək şirkətin və onun qurucusunun sərvətini daha da böyüdür.
“Politfm”
