Foto: “iqtisadiyyat.az”
Nazirlər Kabineti “İstehsalatda bədbəxt hadisələr və peşə xəstəlikləri nəticəsində zərər çəkmiş sığorta olunanın peşə əmək qabiliyyətinin itirilməsi dərəcəsinin müəyyən edilməsi Qaydasını” təsdiq edib, “Əlilliyin qiymətləndirilməsi Qaydası”na isə dəyişiklik olunub.
Milli Məclisin deputatı Vüqar Bayramov bildirib ki, peşə əmək qabiliyyətinin itirilməsi dərəcəsi müəyyən edilən zaman xəstəlik və ya zədənin səbəb əlaqəsini təsdiq edən sənədlərin siyahısı konkretləşdirilib:
“Eyni zamanda, “peşə əmək qabiliyyətinin itirilməsi dərəcəsi (faizlə)” ilə orqanizmin funksiyalarının pozulması faizinin peşələr üzrə təzahür dərəcəsi və sığorta olunanın yaşına uyğun olaraq peşə əmək qabiliyyətinin itirilməsi dərəcəsi müəyyən edilib və bunun üçün xüsusi düstur da təsdiq olunub” (“İqtisadiyyat.az”).
Bayramov həmçinin qeyd edib ki, əlilliyin müəyyənləşdirilməsiylə bağlı müddət də konkretləşdirilib:
“Komissiya peşə əmək qabiliyyətinin itirilməsi dərəcəsinin müəyyən edilməsinə dair qiymətləndirilmənin aparıldığı gün, əlavə araşdırma tələb olunduğu hallarda, həmin gündən sonra 5 iş günü müddətində qərar qəbul edərək protokolla rəsmiləşdirməlidir. Kağız daşıyıcıda qəbul edilmiş qərar 3 iş günü ərzində MEİS-in “Əlillik” altsisteminə daxil edilmədən sığortalıya təqdim edilməlidir. Eyni zamanda, qərarın altsisteminə daxil edilməsi də nəzərdə tutulur. Peşə əmək qabiliyyətinin itirilməsi dərəcəsinin müəyyən edilməsi məqsədilə qiymətləndirmə aparılan zaman orqanizmin funksiyalarının 30 faizə qədər və bu göstəricidən daha çox pozulması halları fərqli meyarlar ilə aparılır”.
Yeni qaydalar əlillik dərəcəsi almağı asanlaşdıracaqmı?
Ekspertlər bildirirlər ki, yeni qaydalar daha çox əlillik və əmək qabiliyyəti itkisinin qiymətləndirilməsi prosesinin standartlaşdırılmasına və elektronlaşdırılmasına yönəlib. Bu yanaşma müəyyən mənada inkişaf etmiş ölkələrin praktikasına bənzəyir. Məsələn, Almaniya, Böyük Britaniya və İsveç kimi ölkələrdə də əlillik və əmək qabiliyyəti itkisiylə bağlı qərarlar, adətən, standart tibbi meyarlar, funksional məhdudiyyət faizi və elektron məlumat bazaları əsasında qəbul olunur.
Azərbaycanda da yeni qaydalarla sənədlərin siyahısının konkretləşdirilməsi, xüsusi qiymətləndirmə düsturunun tətbiqi, qərar müddətlərinin müəyyən edilməsi və elektron sistemdən istifadənin genişləndirilməsi nəzərdə tutulur. Dəyişikliklərdəki məqsəd prosesin daha şəffaf və idarəolunan hala gətirilməsi kimi təqdim edilir.
Bununla belə, yeni qaydaların əlillik dərəcəsi almağı avtomatik şəkildə asanlaşdıracağını söyləmək çətindir. Ekspertlərin fikrincə, dəyişikliklər daha çox prosedurun sadələşdirilməsinə xidmət edə bilər. Elektron sistemin genişləndirilməsi və konkret vaxt məhdudiyyətlərinin müəyyən olunması süründürməçiliyin azalmasına və qərarların daha operativ verilməsinə şərait yarada bilər.
Digər tərəfdən, peşə əmək qabiliyyətinin itirilməsi faizinin xüsusi düstur və detallı meyarlarla hesablanması bəzi hallarda sistemi daha texniki və daha sərt edə bilər. Yəni əvvəllər daha ümumi yanaşmayla qiymətləndirilən hallar indi konkret faiz və funksional məhdudiyyət göstəricilərinə əsasən müəyyən ediləcək.
İnkişaf etmiş ölkələrdə də əsas prinsip xəstəliyin özündən çox, onun insanın gündəlik həyatına və işləmə qabiliyyətinə təsirinin qiymətləndirilməsidir. Azərbaycanda tətbiq ediləcək yeni sistemin də bu modelə yaxınlaşdırıldığı görünür.
Bunun praktikada əlillik təyinatını həqiqətən asanlaşdırıb-asanlaşdırmayacağı isə ilk növbədə aşağıdakı faktorlardan asılı olacaq:
– komissiyaların necə işləməsindən;
– tibbi ekspertizanın müstəqilliyindən;
– elektron sistemin şəffaflığından;
– apellyasiya mexanizmlərinin effektivliyindən.
Başqa sözlə, yeni qaydaların köhnə problemləri aradan qaldıra bilməsi üçün hökumətin məsələyə yanaşması da yenilənməlidir.
“Politfm”
