Foto: internet
Dövlət Statistika Komitəsinin məlumatına görə, 2026-cı ilin ilk yarısında Azərbaycanda 52 252 yeni iş yeri açılıb. Bunun 28 746-sı ikinci rübün payına düşüb.
Yeni iş yerlərinin 40 504-ü, yaxud 77,5 faizi Bakı şəhərində açılıb. Naxçıvan da daxil olmaqla, qalan 13 iqtisadi rayonda isə ümumilikdə 11 748 yeni iş yeri qeydə alınıb (DSK-nın “Yeni iş yerləri” statistik məcmuəsi, iyul 2026).
Ancaq açılmış iş yerlərinin ümumi sayı özlüyündə işsizliyin azaldığını göstərmir. Bunun üçün bağlanan iş yerləri, eləcə də məşğul əhalinin və işçi qüvvəsinin sayındakı dəyişikliklər nəzərə alınmalıdır.
Açılan və bağlanan iş yerlərinin təxmini fərqi
DSK 2026-cı ilin ilk yarısında 7,7 min iş yerinin bağlandığını da açıqlayıb. Bağlanan iş yerlərinin 14,1 faizi müəssisə və təşkilatların fəaliyyətini dayandırması, 85,9 faizi isə fəaliyyət göstərən müəssisələrdə aparılan ixtisarlarla əlaqədar olub (DSK-nın 2026-cı ilin yanvar–iyul ayları üzrə hesabatı).
Açılan və bağlanan iş yerlərinin sadə arifmetik fərqi belə hesablanır:
52 252 − təxminən 7 700 = təxminən 44 552 iş yeri.
Müqayisə üçün, 2025-ci ilin ilk yarısında 48 856 yeni iş yeri açılmış, 4,3 min iş yeri bağlanmışdı. Həmin dövr üzrə təxmini fərq belə idi:
48 856 − təxminən 4 300 = təxminən 44 556 iş yeri.
Deməli, 2026-cı ilin ilk yarısında açılan iş yerlərinin sayı əvvəlki ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 3 396 və ya 6,95 faiz artsa da, bağlanan iş yerlərinin sayı təxminən 79 faiz yüksəlib. Nəticədə açılan və bağlanan iş yerlərinin təxmini fərqi əvvəlki ilin göstəricisi ilə, demək olar, eyni qalıb.
Bu, DSK-nın açıqladığı ayrıca “xalis məşğulluq artımı” göstəricisi deyil, açılan və bağlanan iş yerləri əsasında aparılmış sadə hesablamadır. Bağlanan iş yerlərinin sayı yüz nəfər dəqiqliyi ilə verildiyi üçün nəticə də təxminidir. Bundan başqa, iş yerlərinin sayındakı dəyişiklik məşğul şəxslərin sayındakı dəyişikliklə eyni göstərici deyil (DSK-nın 2025-ci il “Yeni iş yerləri” məcmuəsi, DSK-nın 2025-ci ilin yanvar–iyul ayları üzrə hesabatı).
İşsizlərin sayı necə dəyişib?
Əmək bazarındakı dəyişiklikləri daha dəqiq göstərən göstəricilər işçi qüvvəsinin, məşğul və işsiz əhalinin sayıdır.
2026-cı il yanvarın 1-də:
• işçi qüvvəsi 5 milyon 384,3 min nəfər;
• məşğul əhali 5 milyon 105,2 min nəfər;
• bu iki göstəricinin fərqi əsasında hesablanan işsiz əhali 279,1 min nəfər olub.
İyulun 1-də isə:
• işçi qüvvəsi 5 milyon 417,7 min nəfərə;
• məşğul əhali 5 milyon 137,1 min nəfərə;
• hesablanan işsiz əhali 280,6 min nəfərə çatıb.
Altı ay ərzində işçi qüvvəsi 33,4 min, məşğul əhali isə 31,9 min nəfər artıb. İşsiz əhalinin mütləq sayı 1,5 min nəfər çoxalıb.
İşsizlik səviyyəsi belə hesablanır:
279,1 ÷ 5 384,3 × 100 = 5,184 faiz;
280,6 ÷ 5 417,7 × 100 = 5,179 faiz.
Daha dəqiq hesablamada işsizlik səviyyəsi təxminən 0,004 faiz bəndi azalıb. Lakin iki onluq rəqəmə yuvarlaqlaşdırıldıqda hər iki tarix üzrə göstərici 5,18 faiz təşkil edir. Başqa sözlə, rəsmi rəqəmlər məşğulluğun artdığını göstərsə də, əmək bazarına daxil olanların sayı daha çox olduğundan işsizlərin mütləq sayı azalmayıb, işsizlik səviyyəsi isə faktiki olaraq dəyişməz qalıb (DSK-nın 2025-ci ilin yekun məruzəsi, DSK-nın 2026-cı ilin ilk yarısı üzrə hesabatı).
Yeni iş yerlərinin Bakıda cəmləşməsi
İlk yarımildə yeni açılmış iş yerlərinin 77,5 faizi Bakının payına düşüb. Eyni zamanda, 2026-cı il iyulun 1-də ölkədəki 1 787 400 muzdlu işçinin 1 000 200 nəfəri, yəni təxminən 56 faizi Bakıda çalışıb.
Beləliklə, Bakının yeni iş yerlərindəki payı ölkənin muzdlu məşğulluğundakı payından təxminən 21,6 faiz bəndi yüksək olub. Bu müqayisə yeni iş yerlərinin mövcud muzdlu məşğulluqla müqayisədə də daha çox paytaxtda cəmləşdiyini göstərir (DSK-nın 2026-cı ilin yanvar–iyul ayları üzrə hesabatı).
İkinci rübdə artım hansı sahələrdə baş verib?
Birinci rübdə 23 506, ikinci rübdə isə 28 746 yeni iş yeri açılıb. İkinci rübün göstəricisi birinci rübdən 5 240 və ya 22,3 faiz çoxdur.
DSK-nın ilk yarımil və ikinci rüb üzrə açıqladığı göstəricilər əsasında aparılan hesablamaya görə, ikinci rübdə birinci rüblə müqayisədə ən böyük artımlar:
• inzibati və yardımçı xidmətlərdə — 1 176;
• turistlərin yerləşdirilməsi və ictimai iaşədə — 1 175;
• informasiya və rabitədə — 602;
• tikintidə — 601 iş yeri olub.
Kənd təsərrüfatında isə birinci rüblə müqayisədə artım 70 iş yeri təşkil edib.
DSK-nın məcmuəsində bu iş yerlərinin daimi, müvəqqəti və ya mövsümi olduğu göstərilmir. Buna görə də təkcə rüblər üzrə dəyişikliklər əsasında ikinci rübdəki artımın mövsümi işlərdən qaynaqlandığını söyləmək mümkün deyil.
Yeni müəssisələr, mövcud müəssisələr və leqallaşma
Açılmış 52 252 iş yerinin:
• 40 505-i və ya 77,5 faizi mövcud müəssisə və təşkilatlarda;
• 11 566-sı və ya 22,1 faizi yeni yaradılmış müəssisə və təşkilatlarda;
• 181-i və ya 0,4 faizi fəaliyyətini bərpa etmiş müəssisə və təşkilatlarda yaradılıb.
Amma iş yerinin mövcud müəssisədə yaradılması avtomatik olaraq qeyri-rəsmi iş yerinin rəsmiləşdirilməsi demək deyil. DSK-nın məcmuəsində 52 252 iş yerinin nə qədərinin yeni vəzifələrin yaradılmasına, nə qədərinin isə əvvəllər qeyri-rəsmi çalışan şəxslərin rəsmiləşdirilməsinə aid olduğu ayrıca göstərilmir.
Bununla yanaşı, əmək münasibətlərinin leqallaşdırılması prosesinin mövcudluğu Dövlət Vergi Xidmətinin açıqlamalarında təsdiqlənir. Xidmətin məlumatına görə, 2026-cı il iyunun 1-də ölkədə əmək müqavilələrinin sayı 1 893 084 olub. Onlardan 1 046 601-i qeyri-neft sektorunun özəl bölməsinin payına düşüb (Dövlət Vergi Xidmətinin 10 iyun 2026-cı il məlumatı).
Dövlət Vergi Xidmətinin rəisi Orxan Nəzərli 2026-cı il avqustun 10-da açıqlanan məlumatda bildirib ki, qeyri-neft sektorunun özəl bölməsində əmək müqavilələrinin sayı 2019-cu illə müqayisədə 91 faiz artaraq bir milyonu ötüb. Həmin sektorda əmək gəlirləri 2,5 dəfə artaraq 2025-ci ildə 11,2 milyard manata çatıb. Dövlət Vergi Xidməti bu artımı əmək münasibətlərinin leqallaşdırılması və əməkhaqqı fondunun şəffaflaşması ilə əlaqələndirir (Dövlət Vergi Xidmətinin rəsmi açıqlaması).
Bu rəqəmlər əmək münasibətlərinin leqallaşması istiqamətində ümumi tendensiyanın mövcudluğunu göstərir. Lakin həmin tendensiyadan çıxış edərək 2026-cı ilin ilk yarısında açıldığı bildirilən 52 252 iş yerinin “böyük hissəsinin” əvvəldən mövcud olan, sonradan leqallaşdırılmış iş yerləri olduğunu söyləmək mümkün deyil. Bunun üçün ayrıca statistika açıqlanmayıb.
DSK eyni zamanda ilk yarımildə 6 604 yeni müəssisə və təşkilatın, 38 587 yeni fərdi sahibkarlıq subyektinin yaradıldığını bildirir. Amma müəssisənin və ya sahibkarlıq subyektinin qeydiyyata alınması onun faktiki fəaliyyətə başlaması və ya muzdlu işçi çalışdırması demək deyil (DSK-nın “Yeni iş yerləri” statistik məcmuəsi).
Əmək münasibətlərinin rəsmiləşdirilməsinə 2019-cu ildən tətbiq edilən vergi güzəştləri də təsir göstərib. Qeyri-neft sektorunun özəl bölməsində muzdlu işdən aylıq gəlirin 8 min manatadək hissəsinə tətbiq edilən sıfır faizli gəlir vergisi yeddi illik müddət üçün nəzərdə tutulmuşdu və 2025-ci ilin sonunda başa çatdı.
2026-cı il yanvarın 1-dən həmin sektorda aylıq vergitutulan gəlir:
• 2 500 manatadək olduqda gəlirin 3 faizi;
• 2 500 manatdan 8 000 manatadək olduqda 75 manat və 2 500 manatdan yuxarı məbləğin 10 faizi;
• 8 000 manatdan çox olduqda 625 manat və 8 000 manatdan yuxarı məbləğin 14 faizi həcmində vergiyə cəlb edilir.
Əsas iş yerində aylıq gəlir 2 500 manatadək olduqda onun 200 manatlıq hissəsi gəlir vergisindən azaddır (Dövlət Vergi Xidmətinin 2026-cı il dərəcələri barədə izahı).
Beləliklə, rəsmi məlumatlar 2026-cı ilin ilk yarısında həm yeni iş yerlərinin, həm də məşğul əhalinin sayının artdığını göstərsə də, bu dövrdə bağlanan iş yerlərinin sayı artıb, açılan və bağlanan iş yerlərinin təxmini fərqi əvvəlki ilin eyni dövrü ilə müqayisədə dəyişməyib. İşsizlərin hesablanan mütləq sayı 1,5 min nəfər artıb, işsizlik səviyyəsi isə təxminən 5,18 faiz olaraq qalıb.
“Politfm”
