“Azəri-Çıraq-Günəşli” yataqlar bloku (foto: internet)
Bu ilin iyununda Azərbaycanın gündəlik neft hasilatı orta hesabla 456 min barel təşkil edib. OPEC-in aylıq hesabatına əsasən, hasilat may ayı ilə müqayisədə, demək olar ki, dəyişməyib. Bununla belə, faktiki hasilat Azərbaycanın OPEC+ çərçivəsində müəyyən edilmiş gündəlik 551 min barellik kvotasından 95 min barel aşağı olub.
Başqa sözlə, Azərbaycan üçün əsas problem OPEC+ məhdudiyyətləri deyil. Ölkə hazırda hasilatına icazə verilən həcmdən xeyli az neft çıxarır. Bu fərq Azərbaycanın mövcud hasilat gücünün rəsmi kvotanı doldurmağa kifayət etmədiyini göstərir.
Məlumatlar neft hasilatında uzunmüddətli azalma tendensiyasının davam etdiyini göstərir. 2025-ci ilin birinci rübündə Azərbaycanda gündəlik neft hasilatı orta hesabla 466 min barel, ikinci rübdə 461 min barel, üçüncü rübdə 459 min barel, dördüncü rübdə isə 458 min barel olub. İl üzrə orta göstərici 461 min barel təşkil edib.
2026-cı ilin iyununda hasilatın 456 min barelə düşməsi kəskin geriləmə olmasa da, ümumi azalma tendensiyasının davam etdiyini göstərir (minenergy.gov.az).
Əsas səbəb AÇG-də hasilatın azalmasıdır
Azərbaycanın neft hasilatındakı geriləmənin əsas səbəbi ölkənin başlıca neft mənbəyi olan “Azəri–Çıraq–Günəşli” (AÇG) yataqlar blokunun uzun illərdir istismarda olmasıdır. Yataqlar yetişdikcə lay təzyiqinin aşağı düşməsi və hasilatın təbii azalması baş verir.
2026-cı ilin birinci rübündə AÇG-də gündəlik hasilat orta hesabla 325 min barel olub. Bir il əvvəl bu göstərici 331 min barel idi. Beləliklə, yeni quyuların qazılması və mövcud infrastruktura investisiyalar davam etsə də, bunlar hələlik yataqlardakı təbii azalmanı tam kompensasiya edə bilmir.
Azərbaycanın neft hasilatının pik dövrü artıq xeyli geridə qalıb. AÇG-də hasilat 2010-cu ildə ən yüksək səviyyəsinə çatdıqdan sonra ölkənin ümumi neft hasilatı da uzunmüddətli azalma mərhələsinə keçib.
Yeni layihələr bu azalmanı yavaşlada bilər. Lakin onların əsas vəzifəsi hazırda hasilatı əvvəlki pik səviyyələrə qaytarmaqdan daha çox mövcud yataqlardakı azalmanı mümkün qədər kompensasiya etməkdir.
Kvotayla real hasilat arasındakı fərq nə deməkdir?
OPEC+ kvotası ölkənin mütləq hasil etməli olduğu həcm deyil, hasilat üçün müəyyən edilmiş yuxarı həddir. Buna görə də Azərbaycanın gündəlik 551 min barellik kvotadan 95 min barel geri qalması hər hansı razılaşmanın pozulması demək deyil.
Əksinə, bu göstərici ölkənin hazırkı texniki hasilat imkanlarının OPEC+ tərəfindən icazə verilən səviyyədən aşağı olduğunu göstərir.
Bu vəziyyət Azərbaycanı OPEC+ daxilində hasilatı könüllü və ya məcburi şəkildə azaltmalı olan bəzi digər istehsalçılardan fərqləndirir. Azərbaycan üçün əsas məsələ bazara çıxarılan neftin inzibati qaydada məhdudlaşdırılması deyil, mövcud yataqlarda hasilatın azalmasının qarşısını almaq və yeni hasilat mənbələri yaratmaqdır.
Mövcud tendensiya davam edərsə, OPEC+ kvotası Azərbaycan üçün real istehsal hədəfindən daha çox nəzəri yuxarı hədd olaraq qalacaq.
“Politfm”
