Foto: “Getti Images”
Sinqapur hökuməti insanları sosial şəbəkələrin sonsuz xəbər və video axınından ayırıb mütaliəyə qaytarmaq üçün yeni üsula əl atıb. Ölkənin Milli Kitabxana Şurası (NLB) gündə azı 15 dəqiqə kitab oxuyanlara virtual sikkələr verməyə başlayıb. Toplanan sikkələri müəyyən mağazalarda ödəniş zamanı istifadə etmək mümkündür.
Təşəbbüs sentyabrın 6-da başlanan beşillik “ReadSG” proqramının bir hissəsidir. Proqramın məqsədi insanların diqqətini uzun müddət bir mövzu üzərində saxlamaq, tənqidi düşünmək, təxəyyül və empatiya bacarıqlarını inkişaf etdirməkdir. NLB 2027-ci ilin sentyabrına qədər 150 min nəfəri bu təşəbbüsə cəlb etməyi planlaşdırır.
50 günlük mütaliəyə bir Sinqapur dolları
Mükafat sistemi hökumətin “CrowdTaskSG” platformasındadır. Proqrama Sinqapur vətəndaşları və ölkədə daimi yaşayış hüququ olan, yaşı 15-dən yuxarı şəxslər də qoşula bilərlər. Bunun üçün onların dövlətin rəqəmsal identifikasiya sistemində “Singpass” hesabı olmalıdır.
İştirakçı azı 15 dəqiqə oxuduğunu platformada qeyd etdikdə 20 virtual sikkə qazanır. Bir gün ərzində yalnız bir mütaliə qeydə alınır. Buna görə daha uzun müddət oxumaq həmin gün verilən sikkələrin sayını artırmır.
Min sikkənin dəyəri bir Sinqapur dollarına – təxminən 80 ABŞ sentinə bərabərdir. Deməli, bir dollar toplamaq üçün 50 gün oxumaq lazımdır. Sikkələr birbaşa bank hesabına köçürülmür və nağdlaşdırılmır. Onlardan NETS QR sistemi ilə işləyən tərəfdaş mağazalarda ödəniş zamanı istifadə olunur.
Mükafatlandırmanın sınaq mərhələsi 2026-cı il dekabrın 31-dək davam edəcək. Sentyabrın 6-dan ilin sonunadək hər gün kitab oxuyan şəxs yalnız gündəlik əsas mükafat hesabına 2340 sikkə, yəni 2,34 Sinqapur dolları toplaya bilər. Məbləğin kiçik olması təsadüfi deyil: təşəbbüs əlavə gəlir mənbəyi yaratmaqdan çox, gündəlik mütaliə vərdişi formalaşdırmağa yönəlib.
İştirakçılar qarşılarına şəxsi məqsədlər qoya, ardıcıl oxuduqları günləri izləyə və əlavə təcrübə xalları toplaya bilərlər. Kitabxananın bəzi tədbirlərinə qatılanlara xüsusi nişanlar və başqa kiçik hədiyyələr də veriləcək. Sınaq müddətində toplanan rəylər əsasında sistemə yeni imkanlar əlavə oluna bilər.
“Vərdişlər kiçik addımlarla yaranır”
Milli Kitabxana Şurasının rəhbəri Melissa Tam bildirib ki, insanlar əvvəlkindən daha çox mətn, xəbər və video ilə üzləşsələr də, oxuduqları material üzərində dərindən düşünməyə daha az vaxt ayırırlar.
Onun sözlərinə görə, uzun mətnlərin mütaliəsi diqqəti, tənqidi düşüncəni, təxəyyülü və empatiyanı inkişaf etdirir.
“Gündə cəmi 15 dəqiqə oxuyun: avtobusda, yatmazdan əvvəl və ya nahar fasiləsində” – Tam belə deyib.
Sinqapur hökuməti gənclərin sosial şəbəkələrdə keçirdiyi vaxtın azaldılması yollarını da araşdırır. Müzakirə edilən variantlardan biri platformalarda gündəlik vaxt məhdudiyyətinin tətbiqidir. Bu təklif “ReadSG” proqramına daxil deyil, lakin hər iki təşəbbüs diqqətin dağılması və rəqəmsal asılılıqla bağlı narahatlıqdan qaynaqlanır.
Sinqapur daha əvvəl də insanların gündəlik vərdişlərinə təsir göstərmək üçün kiçik maddi mükafatlardan istifadə edib. Piyada gəzənlərə supermarket çekləri verilib, gündəlik addım hədəfini yerinə yetirənlər isə müxtəlif hədiyyələr qazanıblar.
Yeni proqram ölkədə oxu bacarığının aşağı olmasına verilən cavab deyil. İqtisadi Əməkdaşlıq və İnkişaf Təşkilatının “PISA 2025” araşdırmasında Sinqapurun 15 yaşlı şagirdləri oxu üzrə 535 balla ən yüksək nəticəni göstəriblər. Hesabatda “B-S-J-Z (Çin)” adı ilə təqdim olunan Çinin dörd bölgəsinin orta göstəricisi isə 527 bal olub.
“ReadSG” yüksək təhsil göstəricisini qorumaqla yanaşı, mütaliəni imtahan dövrünə aid məşğuliyyət kimi yox, ömür boyu davam edən gündəlik vərdişə çevirməyə hesablanıb.
“Politfm”
