Foto: süni intellekt
Azərbaycan və Çin arasında iqtisadi əlaqələr son illərdə sürətlə genişlənir. Bu əməkdaşlıq təkcə ticarətlə məhdudlaşmır; nəqliyyat-logistika, sənaye, yaşıl enerji və investisiya sahələrini də əhatə edir.
Çin hazırda Azərbaycanın ən böyük idxal tərəfdaşlarından biridir, Azərbaycan isə öz coğrafi mövqeyi sayəsində Çinin Avropa ilə ticarətində mühüm tranzit ölkəsi kimi ön plana çıxır. Xüsusilə “Bir kəmər, bir yol” təşəbbüsü və Transxəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Marşrutunun (Orta Dəhliz) inkişafı iki ölkə arasında iqtisadi əməkdaşlığın strateji əhəmiyyətini daha da artırır. Bununla yanaşı, mövcud ticarət strukturunda idxalın üstünlük təşkil etməsi iqtisadi münasibətlərin balansı ilə bağlı suallar da yaradır.
Dövlət Gömrük Komitəsinin məlumatına görə, bu ilin yanvar-iyun aylarında Azərbaycanın Çinlə ticarət dövriyyəsi ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 6,3% artaraq 2,2 milyard dollara çatıb.
Hesabat dövründə Azərbaycandan Çinə ixrac 57,6 milyon dollar, Çindən Azərbaycana idxal isə 2,1 milyard dollar təşkil edib.
Bu, iki ölkə arasında iqtisadi əlaqələrin genişləndiyini göstərir. Amma ticarətin strukturunda idxalın üstünlük təşkil etməsi balansın birtərəfli xarakter daşıdığını göstərir. Statistikaya əsasən, ümumi dövriyyənin təxminən 97,4%-i idxalın, cəmi 2,6%-i isə ixracın payına düşür. Bu o deməkdir ki, Azərbaycanın Çinlə ticarətində mənfi saldo təxminən 2,04 milyard dollar təşkil edir.
Başqa sözlə, Çindən alınan hər 100 dollarlıq məhsulun qarşılığında Azərbaycan Çinə təxminən 2,7 dollarlıq məhsul sata bilir. Bu göstərici iki ölkə arasındakı ticarət münasibətlərinin balanssız olduğunu, Azərbaycanın Çin bazarına ixrac imkanlarının hələ də aşağı səviyyələrdə qaldığını göstərir.
Çindən idxalın böyük hissəsini sənaye avadanlıqları, elektrik və elektronika məhsulları, avtomobillər, məişət texnikası, tikinti materialları və digər istehlak malları təşkil edir. Bu göstəricilər Azərbaycanın istehlak və istehsal bazarında Çin məhsullarının mövqeyinin gücləndiyini göstərir.
Ticarət dövriyyəsində artıma təsir edən amillər arasında Orta Dəhliz üzrə yükdaşımaların genişlənməsi, Azərbaycanla Çin arasında iqtisadi əməkdaşlığın dərinləşməsi və qlobal təchizat marşrutlarında baş verən dəyişikliklər göstərilir.
Son illərdə qiymət üstünlüyü və geniş məhsul çeşidi səbəbindən Çin istehsalı olan texnika və sənaye mallarının Azərbaycan bazarında payının artdığı müşahidə olunur. Bununla yanaşı, qlobal təchizat zəncirində baş verən dəyişikliklər də bu tendensiyanı gücləndirən amillərdən biri hesab edilir.
İqtisadçıların fikrincə, uzunmüddətli perspektivdə iqtisadi əməkdaşlığın yalnız idxal hesabına böyüməsi yox, qarşılıqlı investisiyalar və birgə istehsal layihələri hesabına inkişafı daha dayanıqlı model hesab olunur. Bu baxımdan Çin şirkətlərinin elektromobil, bərpa olunan enerji, elektronika və yüksək texnologiyalar sahələrində Azərbaycanda, o cümlədən Ələt Azad İqtisadi Zonasında istehsal müəssisələri yaratması həm yeni iş yerlərinin açılmasına, həm də ixrac potensialının artmasına töhfə verə bilər.
Digər tərəfdən, 2,1 milyard dollarlıq idxalın yüksək payı ticarət balansında 2 milyard dollardan artıq mənfi saldo formalaşdırır. Davamlı yüksək mənfi saldo xarici valyutaya tələbi artıran amillərdən biri olmaqla yanaşı, daxili istehsalın rəqabət qabiliyyəti baxımından da əlavə çağırışlar yarada bilər.
Bu səbəbdən ekspertlər hesab edirlər ki, Çin ilə iqtisadi əməkdaşlığın növbəti mərhələsində əsas hədəf ixracın şaxələndirilməsi, birgə istehsal layihələrinin genişləndirilməsi və investisiyaların artırılması olmalıdır.
“Politfm”
