Foto: “agro.gov.az”
Kənd Təsərrüfatı Nazirliyinin məlumatına görə, 4-5 iyul tarixlərində Bakıda növbəti “Kənddən şəhərə” həftəsonu yarmarkası təşkil olunacaq. Nərimanov rayonu, Fətəli xan Xoyski küçəsi, 5 (“Gənclik” metro stansiyasının çıxışı) ünvanında fəaliyyət göstərəcək yarmarkada ümumilikdə 20-yə yaxın rayondan 40-a yaxın fermerin iştirakı gözlənilir. Satışda 100-ə yaxın çeşiddə məhsul olacağı bildirilir.
Əvvəlki illərdə keçirilmiş yarmarkalarla bağlı mətbuatda həm müsbət, həm də mənfi qeydlər yer alıb. Tənqidi rəylər göstərir ki, bu layihə çox vaxt elan olunduğu funksiyanı tam yerinə yetirə bilmir. Sosial-iqtisadi baxımdan faydalı görünən bu model praktikada tez-tez inzibati vitrin effekti yaradır: ideya yaxşıdır, amma icra arzu olunan səviyyədə deyil.
Bəzən yarmarkalar alverçilərin və vasitəçilərin nəzarətinə keçir və bu, layihənin məqsədinə xələl gətirir. Əgər kəndli məhsulunu özü gətirib sata bilmirsə; əgər piştaxta arxasındakı şəxs real istehsalçı yox, sadəcə dövriyyə qurmuş vasitəçidirsə, onda mahiyyət dəyişir, yarmarkanın ancaq adı qalır. Tədbir kənd təsərrüfatının inkişafına dəstək platforması olmaqdan çıxıb marketinq məkanına çevrilir.
Qiymət məsələsində də durum ziddiyyətlidir. Rəsmi təqdimatda bu yarmarkaların bazardan ucuz olacağı bildirilir, amma əvvəlki yarmarkalarda bu fərq bəzən çox az hiss olunub. Alıcı yarmarkada bazardakıyla eyni, bəzənsə hətta daha baha qiyməti görürsə, tədbirin ən güclü arqumenti – ucuzluq vədi sıradan çıxır. Bu isə ictimai etimadın sarsılmasına gətirib çıxara bilər.
Digər ciddi məqam keyfiyyətə nəzarətdir. Yarmarka ideyası alıcıya “təzə, yerli, etibarlı məhsul” vədi üzərində qurulur. Amma bu vəd yalnız nəzarət mexanizmi sərt və şəffaf olduqda reallığa çevrilir. İstehlakçı üçün yarmarkanın dəyəri həm də məhsulun mənşəyində və təzəliyindədir. Bu zəncir zəifləyərsə, platformanın populyarlığı və nüfuz azala bilər. Başqa sözlə, alıcının ikinci dəfə ora qayıtması üçün həm qiymət, həm də keyfiyyət sabit olmalıdır.
Bütün bunlara məkan seçimini də əlavə etmək lazımdır. Məqsəd real fermer satışını gücləndirməkdirsə, o zaman sadəcə gediş-gəlişi rahat olan yer seçmək yetmir; orda şəffaf mexanizm və ciddi qeydiyyat olmalı, alverçilər kənarlaşdırılmalıdır. Rahat məkan daha böyük izdiham yarada bilər, amma daha yaxşı nəticə yox.
Mətbuatda səslənən tənqidi fikirlər göstərir ki, layihənin icra modeli zəifdir. Yəni problem ideyanın özündə deyil; idarəetmə forması, nəzarət sistemi və nəticələrin ictimai hesabatlılığı gücləndirilməlidir.
İştirakçıların və məhsul çeşidlərinin sayı əsas effektivlik göstəricisi sayıla bilməz, nəticələr qiymətləndirilməlidir: fermerlər doğrudanmı daha çox qazandılar, alıcı doğrudanmı daha ucuz və keyfiyyətli məhsul aldı?
Mətbuatda ildən-ilə təkrarlanan tənqidlər bu layihədə struktur problemlərinin həll olunmadığını göstərir – yarmarka hələ də real bazar islahatı yox, gözəl görüntü yaradan tədbir təsiri bağışlayır. Vasitəçi problemi, qiymət uyğunsuzluğu və keyfiyyətə nəzarət məsələləri həll olunmasa, bu tip yarmarkalar sadəcə “fermer bazarı” adı altında təşkil olunan növbəti kampaniya kimi qalacaq.
“Politfm”
