Üllüstrasiya: Sİ
Ərzaq məhsullarının dünya bazarındakı qiymətləri avqustda 1,9 faiz yüksələrək 2022-ci ilin noyabrından bəri ən yüksək həddə çatıb.
BMT-nin Ərzaq və Kənd Təsərrüfatı Təşkilatının – FAO-nun sentyabrın 4-də açıqladığı məlumata görə, beynəlxalq ticarətdə olan əsas ərzaq məhsullarının qiymətini izləyən indeks avqustda 133,3 bənd olub. Bu, iyulla müqayisədə 1,9 faiz, ötən ilin eyni ayı ilə müqayisədə isə 2,5 faiz artım deməkdir.
Bununla belə, göstərici 2022-ci ilin mart ayında qeydə alınmış ən yüksək səviyyədən təxminən 17 faiz aşağıdır.
FAO qiymət artımını əlverişsiz hava şəraiti, Qara dənizdən daşımaların çətinləşməsi və Yaxın Şərqdəki müharibənin ticarətə təsiri ilə əlaqələndirir.
Taxıl və şəkər bahalaşmanı sürətləndirib
Avqustda FAO-nun izlədiyi beş əsas məhsul qrupunun hamısında qiymətlər yüksəlib. Ən böyük artım şəkərdə qeydə alınıb.
Şəkərin qiymət indeksi bir ayda 11,9 faiz yüksəlib. Buna Avropa İttifaqında əlverişsiz hava səbəbindən şəkər çuğunduru məhsulunun azalacağına dair gözləntilər, Braziliyada istehsalın aşağı düşməsi və El-Ninyo hava hadisəsinin (Sakit okeanın tropik hissəsində səth sularının normadan artıq isinməsi nəticəsində yaranan iqlim hadisəsi) Asiyadakı məhsuldarlığa təsiri səbəb olub.
Taxılın qiymət indeksi 2,2 faiz artıb. Buğda bir ayda 2,6 faiz bahalaşıb və ötən ilin avqustu ilə müqayisədə 15 faiz yüksək qiymətə satılıb.
Buğdanın bahalaşmasına Qara dənizdən ixracın çətinləşməsi, Avropadakı isti və quraq hava səbəbindən məhsulun gözləniləndən az olacağına dair narahatlıq və ABŞ dollarının zəifləməsi təsir göstərib.
Qarğıdalının dünya bazarındakı qiyməti 2,5 faiz yüksəlib. ABŞ və Avropada məhsuldarlığın aşağı düşə biləcəyi barədə narahatlıq, yem və etanol istehsalçılarının tələbi, Ukraynanın ixracındakı çətinliklər və Hörmüz boğazının bağlanması səbəbindən istehsal vasitələrinin daşınmasında yaranan problemlər bahalaşmanı gücləndirib.
Düyünün qiyməti isə Asiya və Afrika ölkələrinin davamlı alışları fonunda 0,5 faiz artıb.
Süd məhsulları avqustda 2,3 faiz bahalaşıb. FAO bunu isti və quraq hava şəraitinin Avropa İttifaqında süd istehsalını azaltması ilə izah edir.
Bitki yağlarının qiyməti 1,1 faiz, ətin qiyməti isə 1 faiz yüksəlib.
Müharibə və hava şəraiti bazarlarda narahatlığı artırır
FAO-nun baş iqtisadçısı Maksimo Torero avqustdakı bahalaşmanı bazarlarda mümkün təhlükələrin yenidən qiymətlərə təsir etməyə başladığını göstərən xəbərdarlıq adlandırıb.
Onun sözlərinə görə, iqlim hadisələri, siyasi gərginlik, daşınma və təchizat yollarındakı çətinliklər bazara çıxarılan ərzağın azalacağı ilə bağlı narahatlığı gücləndirir. Torero dünya bazarında sabitliyi qorumaq üçün ticarət yollarının açıq saxlanmasının və kənd təsərrüfatında istifadə olunan zəruri vasitələrin təhlükəsiz daşınmasının vacibliyini vurğulayıb.
FAO indeksindən ayrıca hesablanan “Bloomberg Agriculture Spot Index” də avqustda 13 faizdən çox yüksəlib. On əsas kənd təsərrüfatı məhsulunun qiymətini izləyən bu göstəricidə 2012-ci ilin iyulundan bəri belə böyük aylıq artım qeydə alınmamışdı.
İki indeksin fərqli üsulla hesablandığını nəzərə almaq lazımdır. Buna görə FAO-nun 1,9 faizlik göstəricisi ilə “Bloomberg”-in 13 faizlik göstəricisini birbaşa müqayisə etmək olmaz.
Mağazalardakı qiymətlərdə artım dərhal görünməyə bilər
FAO indeksi beynəlxalq bazarlardakı xammal qiymətlərini əks etdirir. Buna görə indiki bahalaşmanın mağazalardakı qiymətlərə təsiri dərhal hiss olunmaya bilər.
Lakin kənd təsərrüfatı məhsulları ilə yanaşı, yanacaq və daşınma xərclərinin də artması çörəkdən tutmuş ət və süd məhsullarınadək gündəlik ərzağın bahalaşması təhlükəsini artırır.
Bununla belə, FAO hələlik dünyada taxıl ehtiyatlarının təhlükəli həddə düşdüyünü bildirmir. Təşkilat 2026-cı ildə qlobal taxıl istehsalının 2 faiz azalaraq 2 milyard 980 milyon tona düşəcəyini gözləyir. Bu, indiyədək qeydə alınmış ikinci ən böyük məhsul göstəricisidir.
FAO dünya üzrə taxıl ehtiyatlarının istehlaka nisbətini 31,6 faiz qiymətləndirir və mövcud vəziyyəti tarixi göstəricilərlə müqayisədə nisbətən qənaətbəxş sayır. Başqa sözlə, qiymətlərin yüksəlməsi təzyiqin artdığını göstərir, lakin hələlik qlobal ərzaq qıtlığının başladığı mənasına gəlmir.
“Politfm”
