BRİTANİYA KƏŞFİYYAT ŞEFİ “SANDIĞI AÇDI”

RİÇARD MUR ÇİN, RUSİYA, QAFQAZ, İRAN VƏ FƏLƏSTİN HAQQINDA NƏLƏR DEDİ?

Xanımlar və cənablar, sabahınız xeyir. İkinci evim hesab etdiyim Türkiyəyə qayıtmaq çox gözəldir. Həyat yoldaşımla birlikdə səkkiz il yaşamaq şərəfinə nail olduğum bu ölkədə ən son 2014-cü ildən 2017-ci ilə qədər dörd heyrətamiz il ərzində Birləşmiş Krallığın səfiri kimi xidmət etdim.
Lakin Türkiyə ilə əlaqələrim çox daha əvvəl, 1989-cu ildə başladı. Gənc, dil öyrənən bir tələbə olarkən, yeni öyrənməyə başladığım türk dilimi inkişaf etdirmək üçün bir neçə həftəlik bir Türk ailəsinin yanında qalmaq məqsədilə İstanbula gəldim. Bu möhtəşəm ölkəyə, qeyri-adi qonaqpərvər insanlarına, möhtəşəm mətbəxinə və tarixlə nəfəskəsən mənzərələrin valehedici birləşməsinə vuruldum… və həm də Beşiktaş futbol klubuna aşiq oldum! Türkiyə ilə əlaqələrim, qızımın burada, İstanbulda dünyaya gəlməsi – əsl bir İstanbullu olması – ilə tamamilə möhkəmləndi.
Amma bu çıxışı hisslərin təsiri səbəbindən İstanbulda etməyi seçmədim; əsrlər boyu olduğu kimi, Türkiyə beynəlxalq sistem üçün əsas əhəmiyyətə malik bir ölkə olduğu üçün seçdim. MI6-nın rəhbəri kimi məşğul olduğum demək olar ki, hər məsələdə Türkiyə əsas aktor olub.
Bir NATO müttəfiqi olaraq Türkiyə, Ukraynanın suverenliyi və müstəqilliyinin qətiyyətli bir dəstəkçisi oldu; xüsusilə Krım tatarları – etnik qohumları – üçün duyduğu həssaslıqla hərəkət etdi, amma hər şeydən əvvəl beynəlxalq hüquqa və BMT Nizamnaməsinə sadiq qaldı. Şərqdə, Birləşmiş Krallığın Qafqazda və Mərkəzi Asiyada sabit, kənar pis niyyətli təsirlərdən azad bir nizam yaratmaq marağını paylaşır. Cənubda isə İŞİD terrorçularına qarşı birlikdə işlədik və Əsaddan sonrakı Suriyanın sabitliyini gücləndirmək üçün səy göstərdik.
Hər ikimiz də 7 oktyabrda baş verən vəhşiliyə eyni iyrəncliyi duyur, Qəzzadakı günahsız fələstinlilərin çəkdiyi dəhşətli əzab qarşısında eyni kədəri paylaşırıq və daimi təhlükəsizlik ilə firavanlığın həm israillilər, həm də fələstinlilər üçün yalnız iki dövlətli bir həll yolu ilə təmin ediləcəyinə inanırıq. Bütün bu səylərdə, MİT-in əvvəlki rəhbəri Hakan Fidan və indiki rəhbəri İbrahim Kalın ilə yaxın əməkdaşlıq edə bildim; hər ikisi də son dərəcə peşəkar və etibarlı dostlardır.
Vəzifəyə təyin olunduğumda, Britaniyanın milli marağını irəli apara biləcək hallarda daha tez-tez və daha açıq danışmağa qərar verdim. Londondakı Kral Birləşmiş Xidmətlər İnstitutundakı ilk açıq çıxışımda, MI6-nın “gizli qalmaq üçün daha açıq olmasının vacibliyi” şəklində bir paradoks irəli sürdüm.
Bu, bu gün fəaliyyət göstərdiyimiz dünya haqqında əsas bir həqiqəti əks etdirirdi. 21-ci əsrdə təsirli bir kəşfiyyat xidməti olaraq qalmaq və agentlərimizin şəxsiyyətlərini və onları idarə etməkdə istifadə etdiyimiz gizli üsulları qorumaq istəyiriksə, modernləşməyə və uyğunlaşmağa davam etməliyik; xüsusilə texnologiyada tərəfdaşlıqlarımızı genişləndirməli və xidmət etdiyimiz cəmiyyətlə əlaqəmizi gücləndirməliyik – keçən həftə Instagram-da başladığımız sosial media mövcudluğumuz vasitəsilə və ya bu kimi çıxışlarla. Bunu etmək üçün də daha açıq olmalıyıq.
Bu gün bu strateji yanaşmaya daha da güclü şəkildə inanıram və xələfim Blaise Metrewelinin də eyni şəkildə düşündüyünü bilirəm.
İş icazəsini davam etdirmək istəyən – xüsusilə bizimki kimi unikal – hər bir qurum etibar qazanmalı və onu qorumalıdır. Bizim üçün bu, xidmət etdiyimiz Britaniya xalqı ilə davam edən bir dialoqdan və Türkiyə kimi ölkələrdəki beynəlxalq tərəfdaşlarımızla əlaqədən doğulur.
Məhz buna görə kim olduğumuzu, nə etdiyimizi və niyə etdiyimizi daha açıq şəkildə izah etməyə özümü həsr etdim. Bu səbəbdən, C olaraq etdiyim son çıxışda, MI6-nın son beş ildə bir kəşfiyyat qurumu olaraq nail olmağa çalışdıqlarına qısaca toxunmaq və oktyabrdan etibarən Blaise və komandasının diqqət mərkəzində olacağı bəzi davam edən risklərə toxunmaq istəyirəm. Avropadakı inkişaflara və mənim sədrliyim ilə ölkəmiz üçün həlledici bir məsələ olan Putinin Ukraynanı qanunsuz işğalına xüsusi diqqət yetirmək istəyirəm.
Əvvəlcə MI6-nın təkamülü – beş il sonra, necə fərqliyik? MI6-nın xidmət etmək üçün burada olduğumuz ölkəni əks etdirməli olduğuna həmişə inanmışam. Yalnız doğru olduğu üçün deyil; müxtəliflik, Birləşmiş Krallığı daha yaxşı qorumağımıza kömək etdiyi üçün. İrəliləyiş əldə etdiyimizi söyləməkdən məmnunam. Əlbəttə, iş bitməyib, amma ölçülə bilən yaxşılaşdırmalar əldə etdik.
Agentlikdə ümumilikdə – ölkə daxilində və xaricindəki kəşfiyyat əməliyyatlarında və texnologiya qruplarımızda – çox daha çox qadın liderlik rollarını öz üzərinə götürdü. Bununla yanaşı, etnik azlıq mənşəli həmkarlarımız ilk dəfə olaraq yüksək vəzifələrə yüksəldilər.
Vəzifə müddətimdəki ən emosional anlardan biri, xüsusilə 1991-ci ilə qədər MI6-da xidmət etmələrinin qadağan edilməsi daxil, LGBT+ icmasının məruz qaldığı ədalətsizliklərə görə etdiyim ictimai üzr idi. Qürur duyduğum bir an idi.
Amma hələ gediləcək yolumuz var; personalımızın yalnız 40%-i qadındır, etnik azlıqlar məmurlarımızın 10%-dən bir az azıdır və iqtisadi cəhətdən əlverişsiz mənşəli – bütün irqlərdən – daha çox insan cəlb etmək üçün daha çoxunu etməyimiz lazımdır.
Ən sürətli dəyişməyimiz lazım olan yer texnologiyadır. Düşmənlərimiz, Birləşmiş Krallıq maraqlarına hər zamankından daha böyük həssaslıq və böyük miqyasla hücum etmək üçün ən qabaqcıl texnologiyalardan istifadə etməyin yollarını axtarır. MI6-da eyni anda iki şeyi etməyimiz lazımdır: bu texnologiya ilə gücləndirilmiş təhdidləri qarşılamaq; və eyni zamanda texnoloji irəliləyişləri öz məqsədlərimiz üçün istifadə etmək – universitetlərdən, başlanğıc şirkətlərdən, böyük texnologiya şirkətlərindən, bu həftəki Birləşmiş Krallıq/ABŞ texnologiya tərəfdaşlığı kimi beynəlxalq əməkdaşlıqlardan və əlbəttə ki, parlaq daxili texnologiya mütəxəssislərimizdən çıxan texnologiyalar.
Bu səbəbdən rəhbər kimi prioritetlərimdən biri yeni tərəfdaşlıqlar qurmaq idi. Bu vəzifənin əhəmiyyətli bir hissəsi, Birləşmiş Krallığın Milli Təhlükəsizlik Mühəndislik Mərkəzi olan HMGCC ilə həyata keçirilir. Onların daha böyük açıqlığa doğru cəsarətli addımı, Milton Keynes-dəki ortaq yaradıcılıq mərkəzlərində özünü göstərir: hökumət xarici texniki ekspertizanı daxili mütəxəssislərlə birləşdirərək ən çətin milli təhlükəsizlik problemlərinə parlaq və innovativ həllər tapırlar.
Həmçinin Milli Təhlükəsizlik Strateji İnvestisiya Fondu (NSSIF) ilə tərəfdaşlığımız vasitəsilə Birləşmiş Krallıq və müttəfiqlərin qabaqcıl texnologiyalar inkişaf etdirməsinə kömək edirik. NSSIF, həm kommersiya, həm də milli təhlükəsizlik dəyəri olan ikili istifadəli texnologiyalara malik Britaniya şirkətlərini dəstəkləyir. Kəşfiyyat icmamızdan gələn doğru erkən dəstək, onların inkişaf etməsini və ümid edirik ki, gələcəyin “unicorn”ları halına gəlməsini təmin edər.
Kvant hesablama, süni intellekt və sintetik biologiya kimi sahələrdə cəsarətli, ürəkli, böyük fikirlərə malik şirkətləri dəstəkləyirik. Birləşmiş Krallıq üçün bu, həm milli təhlükəsizlik qabiliyyətlərimizdə irəliləyiş təmin edir, həm də ölkə daxilində dəyərli yüksək texnologiya iş yerləri yaradır.
Məhz belə öndə qalırıq. Daha dərin bir məxfiliyə çəkilərək deyil; doğru tərəfdaşlıqları qura biləcək qədər açıq olaraq, cəmiyyətin hər təbəqəsindən personal işə götürərək və qarşılaşdığımız təhdidlərin sürəti ilə eyni sürətdə uyğunlaşaraq. Bunu MI6, MI5 və GCHQ-dan ibarət Birləşmiş Krallıq kəşfiyyat icmasının (UKIC) bir hissəsi olaraq edirik. Dünyada heç kimin kəşfiyyat əməkdaşlığında UKIC-dən daha yaxşı olduğunu düşünmürəm – bu bizim “gizli sousumuzdur” və həm tərəfdaşlarımız həm də düşmənlərimiz buna həsd edir. UKIC, hissələrinin cəmindən çox daha böyükdür.
Buna görə də “gizli qalmaq üçün daha açıq olmalıyıq” dediyimdə bunu nəzərdə tutdum. Bu, sürətlə bağlıdır. Yeniliklə bağlıdır. UKIC içində güvən qurmaq və sonra bu güvəni xarici tərəfdaşlara genişləndirməklə bağlıdır. MI6, yalnız o daha geniş komandanın bir hissəsi olaraq, gələcək illərdə təsirli və əlaqəli qala bilər.
Güvən, həqiqət, aldatma və casusluq; sədrliyimin beş ilində Xidmətimizin və ölkəmizin qarşılaşdığı ən böyük çətinliyin – Rusiyanın təxribatsız və qanunsuz Ukrayna işğalının – əsas elementləridir. Ukraynalıların özünümüdafiələrində və hamımızın sülh və təhlükəsizliyimiz üçün etibar etdiyi prinsiplərin müdafiəsində ön cəbhələrdə yer aldıq.
Prezident Zelenskinin liderliyi kritik oldu. Rəhbər kimi ilk həftəmdə günorta yeməyində qonaq etdiyim adamı xatırlayıram; siyasətə hələ yeniydi, təcrübəsiz və sınanmamış bir lider idi. Amma o zaman belə onun əzmini və qətiyyətini hiss edə bilirdiniz. Onun bu gün olduğu liderə çevrilməsinə şahid olmaq qeyri-adi bir imtiyaz oldu. Ona bəslədiyim heyranlığın sərhədi yoxdur. Britaniya ictimaiyyətinin Ukraynaya verdiyi dəstəyin sarsılmaz olaraq davam etməsindən və bunun ardıcıl Baş nazirlərin Kyivin ən qətiyyətli müdafiəçisi və müttəfiqi olma qətiyyətini gücləndirməsindən qürur duyuram.
Ukrayna xalqının çəkdiyi əzab nəhəngdir. Bu müharibə, II Dünya Müharibəsindən bu yana Avropada görünməmiş miqyasda ölüm və dağıntıya səhnə oldu və mülki şəxslər soyuqqanlı və hesablanmış bir vəhşiliklə hədəf alındı. Son həftələrdə Rusiya, mülki hədəflərə hücumlarını daha da artırdı.
Təcavüzkar ilə qurbanın çəkdiyi əzablar arasında bərabərlik ola bilməz; lakin Putinin insan həyatına dəyər vermədiyinin öz xalqına da toxunduğu aydındır. Rusiya, bir milyondan çox itkiyə qatlandı; bunun dörddə biri öldü – Rusiyanın ən yoxsul bölgələrindən gələn kifayət qədər təhsil görməmiş əsgərlər bir ət doğrama maşınına sürüklənir.
Ağıllı hər kəs bu qırğının dayanmasını istəyər. Qarşıdurmanı həll etməyə yönəlmiş səylərinə görə Prezident Trumpı, çox çətin güzəştlər verməyə hazır olduğuna görə Prezident Zelenskini və ədalətli və davamlı bir sülh yaratmaq üçün çalışan Avropalı liderləri təqdir edirəm.
Bununla birlikdə, Prezident Putinin Ukraynanın təslimiyyəti xaricində müzakirə edilmiş bir sülhlə maraqlandığına dair heç bir dəlil görmədim. Onun bu davranışı bizi oyadır. Çünki məsələ həmişə suverenlik olub və elə də qalır: Putin, Ukraynanın suverenliyini və bir ölkə və millət olaraq varlığını rədd edir.
İmperatorluq iradəsini əlindəki bütün vasitələrlə tətbiq etməyə çalışır. Amma bacarmayacaq: Rusiya, Ukraynanı tamamilə zorla boyunduruq altına alacaq imkana malik deyil. Bəli, döyüş meydanında irəliləyirlər amma ilbiz sürətiylə və dəhşətli bir bədəllə; Putinin ordusu hələ də ilk işğal hədəflərindən çox uzaqdadır.
Açıq danışaq – Putin tikəni uddu amma çeynəyə bilmir. Asan bir zəfər qazanacağını sandı. Amma ukraynalıları – və bir çoxları kimi – kiçimsədi. Doğrudan da, Putinin hərəkətləri Ukrayna milli kimliyini gücləndirdi və ölkənin Qərbə yönəlişini sürətləndirdi; həmçinin İsveç və Finlandiyanı NATO-ya qatılmağa inandırdı.
Putin dünyanı Rusiya zəfərinin qaçılmaz olduğuna inandırmağa çalışır. Amma yalan deyir. Dünyaya yalan deyir. Xalqına yalan deyir. Bəlkə özünə də yalan deyir. Prezidentdən gələn bir telefonun çalması, Kreml içində Pavlovun zəngi kimidir; sistemin, Putinin eşitmək istədiyini düşündüyü hər şeyi deməyə şərtləndirdiyi bir refleksi işə salır. Amma biz ona inanmamalı və malik olmadığı bir güc atfetməməliyik.
2022-ci ildəki işğala gedən prosesdə, qeyri-adi kəşfiyyata əsaslanaraq ABŞ və Birləşmiş Krallıq hökumətləri qeyri-adi bir addım atdı: Putinin yalanlarını ifşa edən və Rusiyanın hərbi yığınağını və hücum planlarını aşkar edən kəşfiyyatı məxfilikdən çıxardı. İncə ayarlı bir qərar idi: mənbələri təhlükəyə atmayacaq şəkildə edilməli idi; lakin son dərəcə təsirli olduğu sübut edildi. Rus dezinformasiyasını alt-üst etdi, Rusiyanın ilk irəliləyişini dayandırdı və Ukraynanın köməyinə qaçan ittifaqı hərəkətə keçirdi.
Böyük mənzərə hələ də budur: Putin, ölkəsinin gələcəyini şəxsi mirası və təhrif olunmuş bir tarix anlayışı uğruna ipoteka edir. Bu səbəbdən Rusiyanın iqtisadiyyatı, demoqrafiyası və imperiya gücü proyeksiyası imkanı uzunmüddətli dövrdə geriləyir – və Putinin müharibəsi bu geriləməni sürətləndirir. İnvestisiyasını infrastruktura, məktəblərə və xəstəxanalara deyil; raketlərə, sursata və morqlara yatırır.
Tarix bizə, müstəqilliyi və varlığı üçün döyüşən bir ölkəni heç vaxt kiçimsəməməyimizi xatırladır. Rusiyadan daha böyük qüvvələr, Ukraynadan daha zəif qüvvələri boyunduruq altına almaqda uğursuz oldu. Nəticədə, əsəblərimizə hakim olarsaq, Putin bir həqiqətlə üzləşmək məcburiyyətində qalacaq: ya öz hakimiyyətini təhdid edən iqtisadi və siyasi bir böhranı gözə almaq, ya da ağlabatan bir razılaşma etmək.
Bu seçimi çox daha əvvəl etmək məcburiyyətində qalardı; kənardan aldığı yardımlar olmasaydı: bəli, İrandan gələn PUA-lar, Şimali Koreyadan gələn insan və material; amma Putinin sülhün ən yaxşı seçim olduğuna varmasını əngəlləyən, Çinin Rusiyaya qətiyyətlə verdiyi dəstəkdir – həm diplomatik dəstək, həm də “ikili istifadəli mallar” cinsindən: güllələrinin içində sonlanan “Çin malı” kimyəvi maddələr; raketlərinin içinə girən elektronik komponentlər. Sülhün, Rusiya xalqının maraqlarına uyğun olduğu isə aşkardır.
Şunu aydın şəkildə ifadə etməliyəm: Nə hökumətim, nə Xidmətim, nə də mən Rusiyaya düşmən deyilik; yalnız Kremlin hərəkətlərinə qarşıyıq. Putin aldadarkən və sözü dolandırarkən bizim vəzifəmiz həqiqəti işıqlandırmaqdır.
Putin, Rusiya deyil. Və bütün ruslar Putinizmə sadiq deyil. Bəziləri başlarını aşağı salıb əllərindən gəldiyincə həyatlarına davam etməyə çalışır. Bəziləri – Aleksey Navalnıy kimi – açıq şəkildə müqavət göstərir və inancları uğrunda ölür. Amma digərləri bunu gizlicə, MI6 ilə işləyərək edir.
Kəşfiyyat məmurları, həmsöhbətlərinin mədəniyyətlərinə özlərini qərq edirlər. Rusiya, bir çox baxımdan MI6 tarixinin böyük bir hissəsidir. Ölkənin Xidmət içində xüsusi bir yeri vardır. MI6, Rusiya mədəniyyətinin bir çox uğurlarını bilən və sevən və Nazi Almaniyasına qarşı verdiyimiz ortaq mübarizədə Rusiya xalqının fədakarlıqlarını anlayıb hörmət edən qadın və kişilərlə doludur.
Paylaşacaq həqiqətləri və bunları paylaşacaq cəsarəti olan Rusiyadakı qadın və kişilərə səslənirəm: MI6 ilə əlaqə saxlayın. Qitəmizə sülh gətirmək üçün çalışacaqsınız; ölkənizin uzunmüddətli maraqlarını qorumaq – və şərəfini qaytarmaq – üçün. Dünya səviyyəli bir təşkilatla çalışacaqsınız. Təhlükəsizliyinizi təmin etmək üçün əlimizdən gələn hər şeyi edəcəyik. Ehtiyaclarınız və gözləntiləriniz prioritetimiz olacaq. Fərq yaratmanıza kömək edə bilərik.
Casusluq qədim bir sənətdir; amma dünya heç bu qədər sürətli dəyişməmişdi – və biz də onunla birlikdə dəyişirik. Ən yaxşı və ən motivasiyalı agentlərimizin bir çoxu, özünü MI6-ya könüllü olaraq təqdim edən şəxslər olub. Qapımız hər zaman açıqdır.
Və bugündən etibarən, yeni dark web portalımız “Silent Courier” vasitəsilə bizə təhlükəsiz şəkildə çata bilərsiniz. Virtual ön qapımız, dark web-in anonimliyindən istifadə edərək dünyanın hər hansı bir yerindəki hər kəsin MI6 ilə təhlükəsiz şəkildə əlaqə saxlaya bilməsini təmin edir. Bu gün Silent Courier vasitəsilə bizə müraciət edin və özünüz, ailəniz və ölkəniz üçün fərqli bir gələcəyi seçin.
Ancaq bugünkü çağırışımız yalnız ruslara deyil. Terrorizm ya da düşmən kəşfiyyat fəaliyyətlərinə dair həssas məlumatlara girişi olan, dünyanın hər hansı bir yerindəki hər kəs, yeni portalı istifadə edərək MI6 ilə əlaqə saxlaya bilər.
Rusiya MI6-nın əsas vəzifələrindən biri olaraq qalarkən, digər üç prioritet – Çin, İran və terrorla mübarizə – də daimi çətinliklər olaraq qarşımızda durur. Buna görə Birləşmiş Krallığın 2025-də çevik və miqyaslı şəkildə işləyə bilən bir MI6-ya ehtiyacı var. Bu məqsədə çatmaq üçün, çətin iqtisadi şərtlərə baxmayaraq kəşfiyyat icmamızı uyğun şəkildə maliyyələşdirmə ehtiyacını qəbul edən ardıcıl Baş nazirlərə minnətdaram.
Çin, bir çox baxımdan fürsət ilə təhdid ikiliyini özündə birləşdirir. Rusiya geriləyərkən Çin yüksəlir. 21-ci əsr, şübhəsiz ki, “Orta Krallıq”ın yüksəlişi ilə müəyyən ediləcək. Qlobal sistemin dominant aktorlarından biri, BMT Təhlükəsizlik Şurasının daimi üzvü və regional ittifaqlarını dərinləşdirməyə çalışan bir ölkə olaraq Çin, böyüklüyü və hərsi ilə gələn unikal məsuliyyətlərə malikdir. İqlim dəyişikliyi, təhlükəsiz süni intellekt və dünya ticarəti kimi qlobal məsələlərin bir çox sahəsində Çinin oynayacağı böyük və məmnuniyyətlə qarşılanan bir rol var. Biz, Birləşmiş Krallıqda, Çinlə hörmətli və konstruktiv bir əlaqə istəyirik.
Ancaq Çin, ictimaiyyətə açıqladığı əlaqə qaydalarına və müdaxilə etməmə prinsiplərinə sadiq qalmalıdır. MI5 Direktoru həmkarım Sir Ken McCallumun Birləşmiş Krallıqdakı Çin müdaxiləsinə dair narahatlıqlarını eşidirəm; biz də Birləşmiş Krallıqda azadlıqlarımızı, həyat tərzimizi və iqtisadi təhlükəsizliyimizi qətiyyətlə müdafiə edəcəyik.
İran, vəzifə müddətim boyunca tez-tez gündəmə gəldi. Nüvə silahlarından azad bir İran prioritet olaraq qalmalıdır və ümid edirəm ki, İran hökuməti, firavan və təhlükəsiz bir gələcəyin əlaqə və uzlaşmada yatanı; qonşularını sabitliyini pozan və dünyanın böyük bir hissəsi ilə ziddiyyətə düşən kor bir strategiyanı izləməkdə olmadığını görə bilər.
Vəkilləri(proksiləri nəzərdə tutur) bölgəyə kədər, zorakılıq və ölüm gətirsə də İrana heç bir şey qazandırmadı; və İsrail tərəfindən uğradıqları xəyal qırıqlığı, bir yenidən tənzimləmə üçün fürsət doğura bilər. Bunun üçün Tehranda bir zehin dəyişikliyi lazımdır ki, kəşfiyyatda hələ aşkarlanmamışdır.
Və bölgədə belə bir yenidən tənzimləmənin tutunabilməsi və televizor ekranlarımızda israrla gördüyümüz günahsız Fələstinlilərin daha çox dəhşətli əzab çəkməsinin qlobal radikallaşmanı alovlandırmasının qarşısını almaq üçün Qəzzanın da sülhə ehtiyacı var. Əsirlərin qayıtmasını və yardımın sərbəst axmasını görməyimiz lazımdır.
Terrorla mübarizə başlığında, Birləşmiş Krallıqdakı qardaş qurumlarımız – GCHQ və MI5 – və terrorla mübarizə polis təşkilatı ilə, həmçinin Türkiyə daxil olmaqla xaricdəki tərəfdaşlarımızla yaxın işləməyi davam etdiririk; terror təhdidinə davamlı diqqət yetiririk.
Son illərdə, İŞİD və Əl-Qaidə kimi terror təşkilatları, tutumlarını azaltmağa yönəlik kollektiv səylə zəiflədildi. Təhdid, daha çox ölkə daxilində öz-özünə radikallaşan, tək başına hərəkət edən şəxslərdən; dağınıq və şəbəkəli bir təhlükədən gəldi. Ancaq İŞİD və Əl-Qaidə, münaqişələri və hakimiyyət boşluqlarını istismar edərək yenidən toparlanmanın yollarını axtarır; zorakı ideologiyalarını onlayn yaymaq üçün texnologiyadan istifadə edir. Bu terror səylərini boşa çıxarmaq üçün çeviklik və sağlam tərəfdaşlıqlar lazımdır. Və terrorizmə aparan radikallaşmanın kök səbəblərini aradan qaldırmaq üçün dövlət adamlarına ehtiyac var.
Sədrliyim sırasında bir çox gözlənilməz böhranla qarşılaşdıq: Sudanın vətəndaş müharibəsinə çöküşü, Əfqanıstanda Qani hökumətinin çöküşü, Suriyada Əsədlərin 53 illik dövrünün sona çatması kimi. Böhran anlarında həyati əhəmiyyət qazanan uzunmüddətli əlaqələri saxlaya bilmə qabiliyyətimizlə qürur duyuruq.
Sudan haqqında kəşfiyyatı saatlar içində topladıq; Əfqanıstandan qaynaqlanan terrora qarşı mübarizəni davam etdiririk və Bəşırin devrilməsindən bir-iki il əvvəl HTS ilə əlaqə quraraq, Birləşmiş Krallıq Hökumətinin həftələr içində ölkəyə geri dönüş yolunu açdıq.
Suriya, hadisələrin qarşısına keçə bildiyinizdə və işlər qəfil, gözlənilməz şəkildə daha sürətli hərəkət etdikdə bunun nə qədər faydalı olduğuna yaxşı bir nümunədir. Bu çeviklik, MI6 üçün əsas bir zərurətdir – və məncə biz bu mövzuda hələ də olduqca yaxşıyıq. CIA Direktoru John Ratcliffe, qısa müddət əvvəl ortaq bir mövzunu müzakirə edərkən mənə belə dedi: “Siz həqiqətən çox səy göstərirsiniz.”
Bu səyimizlə, o inadkarlığımızla qürur duyuruq və bu xüsusiyyət xələfim Blaise Metrewelidə dərindən mövcuddur. Mahiyyətcə bir kəşfiyyat məmurudur; bu işdə dörddə bir əsrlik təcrübəyə malikdir; casusluğun mahiyyətini anlayır. Amma bundan da əlavə, texnologiyanın insan kəşfiyyatını necə mümkün edə biləcəyini qavrayır. Dörd il ‘Q’ olaraq keçirdi; yalnız süni intellekt kimi sürətlə inkişaf edən texnologiyalara yanaşmamızı formalaşdırmaqla qalmadı, həm də insan kəşfiyyatına dərin anlayışına əsaslanaraq agent rəhbərlərinə innovativ texnologiyalar da təmin etdi.
Çıxışımı, İnsan Kəşfiyyatı – HUMINT – başlığıyla tamamlamaq istəyirəm. Müxtəlif çıxışlarımda bu mövzuya təkrar-təkrar dönməyimin bir səbəbi var. Biz gizli agentlər toplayır və idarə edirik. Etdiyimiz iş budur.
Praqada, Putinin gündəmindən məyus olmuş ruslara, eynilə valideynlərinin və nənə-babalarının etdiyi kimi, bizim üçün casusluq etməyə çağırış etdim. Onların cəsarəti və dünyanın dörd bir yanındakı digər agentlərin cəsarəti sayəsində, nazirlərimiz çox vaxt kartlarını oynayarkən qarşı tərəfin əlindəki bəzi kartları bilir; bu da qaydalara, sabitliyə və demokratiyaya əsaslanan bir dünya yaratma qabiliyyətlərini gücləndirir.
Bir çox insan ən məşhur agentlərimizi bildiyini sanır. Amma nə mən, nə də başqa bir Prezident onların adlarını heç vaxt təsdiqləməyəcəyik. Əslində, işin prinsipi səbəbilə, ən təsirli agentlərimizin bir çoxu tarix boyunca xalqa üzsüz və adsız olaraq keçəcək; amma Xidmət içində onları bilən az sayda insan tərəfindən səssizcə təqdir ediləcəkdir.
Vəzifədən ayrılarkən, bir kəşfiyyat məmuru olaraq karyeram boyunca nə qədər şeyin dəyişdiyini düşünürəm. Sovet İttifaqı ilə Soyuq Müharibədən Putinin Avropa torpaqlarındakı isti müharibəsinə; Əbu Nidalın 11 Sentyabrına. Təhdidlə mübarizədə yüksəlişimizə; çoxlu pasportların olduğu analoq bir dünyadan, hər yerdə olan müşahidə dünyasına. Casusluğun dünyası dəyişdi.
Amma dəyişiklik hər yerdədir. Geopolitikdə, iqlimimizdə və texnologiya inqilabında. Qarşılaşdığımız risklərdə və düşmənlərdə. Dəyişiklik bir sabitdir.
Və əlbəttə ki, Rəhbərlər də dəyişməlidir. Xələfim ‘Q’nun – yaxında ‘C’ olacaq – keçmişə, dəyərlərimizə və missiyamıza sadiq qalarkən dəyişikliyin gətirdiyi çətinliklə üzləşmək üçün lazımlı təzə baxışa malik olduğuna dərin bir güvən duyuram. Dövlət xidmətində demək olar ki, qırx ilin ardından indi plaşımı asıram, xəyali xəncərimi qınına qaytarıram və məşhur yaşıl qələmimi təhvil verirəm. MI6-nı idarə etmək həyatımın imtiyazı idi. Dünyada onun kimi bir qurum yoxdur. İnsanlarımız, tərəfdaşlarımız, missiyamız və işimizi gördüyümüz dürüstlük, bənzəri yoxdur. Missiyanın davam etdiyini, qabiliyyətlərimizin güclü olduğunu və çox əmin əllərdə olduğumuzu bilərək ayrılıram.
Növbəti fəslə addım atarkən dayanıb düşünmə və bu qeyri-adi şəxsi səyahətin hesabını aparma fürsətim olacaq. John le Carré-nin əfsanəvi casus ustası George Smiley belə demişdi: “Bəzi anlar var ki, yaşandıqları anda yaşanmayacaq qədər çox şeydən ibarətdirlər.” O bütün şeylər üzərinə geriyə dönüb düşünməyi səbirsizliklə gözləyirəm